column afwikkeling erfenis I, najaar 2011
AFWIKKELING VAN EEN NALATENSCHAP I
In de eerdere columns is het gegaan over bewind en curatele, de notariële volmacht, het levenstestament, het erfrecht en de belastingen. Maar hoe gaat het na overlijden? Wat moet er allemaal geregeld worden ten aanzien van het vermogen? En wat is de rol van een notaris daarin?
Stel: meneer Jansen overlijdt. Hij laat een echtgenote en twee kinderen achter. Na de begrafenis gaat mevrouw Jansen naar de bank, zij wil de rekeningen op haar naam laten zetten. Bij de bank hoort ze dat ze daarvoor een verklaring van erfrecht nodig heeft en dat ze daarvoor naar haar notaris moet gaan. Een beetje verontwaardigd is ze wel; de notaris had haar dat toch kunnen vertellen? Zij heeft nog wel een rouwkaart gestuurd. Een misverstand wat in de praktijk nog wel eens voorkomt. Een notaris is lijdelijk, dat wil zeggen dat hij of zij geen initiatief mag nemen, ook niet als er op zijn of haar kantoor het testament is opgemaakt. De notaris mag pas in actie komen als hij of zij opdracht krijgt. Hij of zij kan dus pas aan het werk als mevrouw Jansen op gesprek is geweest en opdracht heeft gegeven.
Mevrouw Jansen maakt een afspraak bij de notaris. Bij die gelegenheid uit ze haar verbazing over het feit dat de bank om een verklaring van erfrecht vraagt. De situatie is toch duidelijk: er is een testament op de langstlevende, de rekeningen staan op beider naam, wat doet de bank toch moeilijk? In het gesprek dat volgt, zal de notaris haar het volgende uitleggen:
Een verklaring van erfrecht is een notariële akte, waarin de notaris een aantal dingen verklaart. Allereerst dat de heer Jansen is overleden. Daarom heeft mevrouw Jansen aan de notaris de overlijdensakte overhandigd. Vervolgens meldt de notaris in de verklaring van erfrecht dat de heer Jansen gehuwd was met mevrouw Jansen en dat hij twee kinderen heeft achtergelaten. Dat is duidelijk geworden uit de gegevens van de gemeente, die de notaris heeft opgevraagd. Daarna is het de vraag of mevrouw Jansen en haar kinderen wel erfgenaam zijn. Het kan zijn dat de heer Jansen, na het maken van het langstlevende testament, zonder medeweten van zijn vrouw zijn eigen testament heeft herroepen en iets heel anders heeft geregeld. Hij had zijn vrouw en kinderen kunnen onterven en tot enig erfgenaam een goed doel kunnen benoemen. Als mevrouw Jansen de rekeningen op haar naam had gezet, terwijl het goede doel erfgenaam is, handelt de bank verwijtbaar. Door de notaris moet dus gekeken worden wat het laatste testament is geweest. In Nederland hebben we een heel gesloten systeem; testamenten kunnen alleen bij de notaris worden gemaakt en elk testament wordt gemeld bij het Centraal Testamentenregister. Een codicil gaat buiten dit systeem om, maar daarin kan niet worden bepaald wie de erfgenamen zijn of wie een bepaald geldbedrag krijgt.
De notaris zal daarom het Centraal Testamentenregister raadplegen om te weten te komen wat het laatste testament is geweest. Uitgaande van het meest voorkomende zal dat het langstlevende testament zijn, onder ander inhoudende dat mevrouw Jansen en haar kinderen erfgenaam zijn, en de kinderen een niet-opeisbare vordering krijgen op mevrouw Jansen. Helder.
Maar daarmee zijn we er nog niet. Wie zegt dat mevrouw Jansen en de kinderen van meneer Jansen willen erven? Met andere woorden, willen de erfgenamen de nalatenschap wel aanvaarden of gaat hun voorkeur uit naar verwerpen? Die vraag wordt door de notaris aan de erfgenamen gesteld. Per brief, zodat uitgelegd kan worden wat de verschillen zijn. Een erfgenaam heeft namelijk de volgende keuzemogelijkheden: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen. De verschillen leg ik u graag een volgende keer uit. Mocht u eerder vragen hebben, stel ze gerust.
mr. H.H.J. Vink - van der Klift
Vinke Van der Veer Notarissen
Kerkewijk 126
3904 JH VEENENDAAL
Tel: 0318 - 519166
E-mail: vink@vinkevanderveer.nl
www.vinkevanderveer.nl
© 2010 Vinke Van der Veer Notarissen